Spieki w kotle na groszek mają według instrukcji kotłów trzy główne źródła: węgiel, który zlepia się podczas spalania (wysoka spiekalność), za dużo powietrza w stosunku do ilości paliwa oraz paliwo słabej jakości: wilgotne, zanieczyszczone albo z łatwo topliwym popiołem. Postępowanie jest zawsze podobne: usuń spiek z paleniska, skoryguj nadmuch i podawanie, a potem sprawdź w świadectwie jakości spiekalność (RI) węgla.
Spieki koksowe a żużlowe
Producenci kotłów używają obu nazw, ale ich nie definiują. Z instrukcji da się odczytać taki podział:
- Spiek koksowy to zlepiony, niedopalony węgiel. Ogniwo pisze o możliwości „zakleszczenia podajnika spiekami koksowymi” i wiąże ją ze spiekalnością węgla, a SAS zastrzega, że „węgiel nie powinien zlepiać się podczas spalania”. Przyczyna leży w samym paliwie.
- Spiek żużlowy (żużel, szlaka, klinkier) to stopiony popiół. Kołton pisze, że „powstają spieki żużla”, i wskazuje temperaturę topnienia popiołu, a Klimosz temperaturę spalania podniesioną przez nadmiar powietrza. Przyczyną może być paliwo albo nastawy.
Co oznacza sama spiekalność i liczba RI, wyjaśniamy osobno we wpisie spiekalność węgla (RI).
Przyczyny spieków według instrukcji kotłów
| Przyczyna | Co pisze producent |
|---|---|
| Węgiel o wysokiej spiekalności | SAS: paliwo, które zlepia się podczas spalania, może utworzyć spieczoną bryłę między obrzeżem retorty a ścianką komory. Instrukcje, które podają liczbę, wymagają RI poniżej 10. |
| Za dużo powietrza | Klimosz: przy kwalifikowanych węglach spieki są skutkiem zbyt dużej dawki powietrza do spalania. Pancerpol: za mało węgla w stosunku do nadmuchu daje bardzo płytki ogień, jasny płomień i klinkier przy dyszach. |
| Za gruba warstwa paliwa na palniku | Klimosz: przy zbyt dużym kopcu zwiększanie nadmuchu powoduje spiekanie i żużlowanie paliwa przy dyszach. Pancerpol: nadmierne podawanie węgla daje głęboko zalegający klinkier. |
| Popiół, który łatwo się topi | SAS wymaga temperatury stapiania popiołu co najmniej 1200°C, Kołton temperatury mięknienia powyżej 1200°C, Kotłospaw powyżej 1150°C. |
| Dużo popiołu | Kołton: przy węglu spiekającym się, z dużą zawartością popiołu, spiek trzeba usuwać co najmniej co 12 godzin. |
| Wilgoć, niska kaloryczność, kamienie | SAS: takie paliwo utrudnia dobór nastaw, prowadzi do spieków na palenisku i może blokować podajnik. |
| Skład chemiczny paliwa | Pereko: niekorzystny skład może powodować spiekanie oraz dużo pyłu i sadzy. |
| Rzadkie czyszczenie | Kotłospaw: brak czyszczenia powoduje trudne do usunięcia szlaki w komorze palnika. Pancerpol wymienia niedostateczne okresowe czyszczenie paleniska. |
Źródła: instrukcje kotłów SAS SOLID i GRO-ECO, Klimosz LE (maj 2026 r.), Kołton Ecomatix (2020 r.), Kotłospaw MultiKo groszek (lipiec 2026 r.), Pereko KSM (2023 r.), Ogniwo Eko Plus + (marzec 2026 r.), Metal-Fach Smart Eko (lipiec 2025 r.) oraz podajnika Pancerpol TRIO; odczyt z 3 października 2026 r.
Co zrobić, gdy w palenisku są spieki
- Usuń spiek. SAS każe zepchnąć spieczoną bryłę do szuflady popielnika, Klimosz i Metal-Fach usuwać pogrzebaczem lub hakiem kawałek żużla, który utknął między palnikiem a ścianą kotła. Rób to tak, jak przewiduje instrukcja twojego kotła: Kotłospaw zabrania czyszczenia palnika przez drzwiczki paleniska w czasie pracy kotła.
- Skoryguj nastawy. Przy płytkim ogniu i jasnym płomieniu zmniejsz nadmuch albo zwiększ ilość węgla. Przy zbyt wysokim złożu Pancerpol zaleca zmniejszyć podawanie węgla o 5–10%, usunąć klinkier i wyrównać żar; gdy to nie pomaga, wrócić do starych nastaw, a przy powtórce zwiększyć nadmuch. Jednorazowa zmiana nie powinna przekraczać 5–10%. Całą regulację opisujemy we wpisie jak ustawić kocioł na groszek.
- Sprawdź paliwo. Gdy żużel pojawia się stale, Pancerpol każe sprawdzić, czy typ węgla zgadza się z zaleceniami. W świadectwie jakości znajdziesz spiekalność (RI), popiół i wilgoć. Temperatury topnienia popiołu przepisy o jakości paliw nie obejmują, więc zapytaj o nią sprzedawcę.
- Zadbaj o suchy i czysty węgiel. Według SAS do zasobnika ma trafiać węgiel wolny od wody, bez nadmiaru drobnych frakcji i ciał obcych.
- Kontroluj retortę. SAS zaleca co najmniej raz w miesiącu sprawdzić, czy w retorcie nie zalega żużel, a w razie potrzeby wygasić kocioł i ją wyczyścić. Przy paliwach mocno żużlujących Klimosz każe czyścić palnik i popielnik nawet co 12 godzin.
Czy spieki szkodzą kotłowi
Producenci opisują takie skutki:
- spieki żużla zalegają w palenisku i zmniejszają jego moc (Kołton),
- żużel utrudnia dopływ powietrza do paleniska (SAS),
- więcej niespalonego węgla trafia do popiołu, a silnie koksujący węgiel może nadpalić końcówkę ślimaka (SAS),
- węgle koksujące szybko zużywają deflektor i żeliwne części podajnika, a producent podajników zastrzega utratę gwarancji (Pancerpol),
- spieki koksowe mogą zakleszczyć podajnik (Ogniwo).
Klimosz zastrzega też, że nie odpowiada za skutki stosowania paliwa „o zbyt wysokiej spiekalności” ani paliwa wilgotnego.
Jaki węgiel ogranicza spieki
Od strony paliwa liczą się: spiekalność RI poniżej 10, popiół w granicach podanych w instrukcji (najczęściej do 7%) i suchy węgiel. Przepisy są dużo łagodniejsze: rozporządzenie o wymaganiach jakościowych dla paliw stałych dopuszcza dla groszku standard RI do 25, a dla zwykłego groszku do 30 czerwca 2027 r. RI do 90. Pełną listę parametrów zawiera wpis jaki węgiel do kotła retortowego.
Spiekalność naszych groszków według kart produktów:
- Piekło Zielony: RI 0, popiół 4–5%,
- Piekło Żółty: RI 0–5, popiół 2–4%,
- Piekło Pomarańczowy: RI 0–10, popiół 3–5%.
Parametry i pochodzenie naszych produktów pochodzą z ich kart, odczyt z 3 października 2026 r.; aktualne są na kartach, a kraj pochodzenia dostawy podaje oświadczenie sprzedawcy o kraju pochodzenia węgla.
Najczęstsze pytania
Dlaczego w kotle na groszek robią się spieki?
Instrukcje kotłów wskazują węgiel o zbyt wysokiej spiekalności, za duży nadmuch w stosunku do ilości paliwa, za grubą warstwę węgla na palniku oraz paliwo wilgotne, zanieczyszczone albo z łatwo topliwym popiołem.
Czym różnią się spieki koksowe od żużlowych?
Spiek koksowy to zlepiony, niedopalony węgiel i wynika ze spiekalności paliwa. Spiek żużlowy to stopiony popiół; sprzyja mu nadmiar powietrza i niska temperatura topnienia popiołu.
Skąd jednocześnie spieki i niedopalony groszek?
Klimosz opisuje to tak: przy zbyt wysokim kopcu węgiel na górze się nie dopala, a dokładanie powietrza kończy się żużlowaniem przy dyszach. SAS dodaje, że węgle spiekające się dają większe straty węgla w popiele. Zmniejsz ilość podawanego paliwa i sprawdź RI węgla.
Dlaczego groszek koksuje?
Bo ma wysoką spiekalność. Producent podajników Pancerpol nazywa węgiel typu 33 koksującym, a typu 34 silnie koksującym i nie zaleca ich do palnika retortowego.
Czy niska spiekalność wystarczy, żeby nie było spieków?
Nie. Według Klimosza także przy kwalifikowanym węglu spieki powstają od zbyt dużej dawki powietrza, więc potrzebne są jeszcze poprawne nastawy.
