Uniwersalnych nastaw kotła na groszek nie ma: zależą od mocy i budowy kotła oraz od parametrów węgla. W sterowniku ustawiasz czas podawania, czas przerwy i siłę nadmuchu, a osobno pracę w podtrzymaniu. Wartości wyjściowe są w instrukcji twojego kotła i sterownika. Potem koryguj je małymi krokami, najwyżej o 5–10%, i oceniaj płomień: prawidłowy jest czysty i intensywnie żółty.
Co ustawia się w sterowniku
Nazwy zależą od sterownika. W instrukcji sterownika TECH ST-580, udostępnianej przez producenta kotłów SAS (wydanie z 5 sierpnia 2026 r.), wyglądają tak:
| Parametr | Co robi według instrukcji |
|---|---|
| Czas podawania | czas pracy podajnika; zależy od opału i rodzaju kotła |
| Czas przerwy | przerwa w pracy podajnika; dobierana do rodzaju opału |
| Siła nadmuchu | szybkość wentylatora w zakresie 1–100% |
| Praca podtrzymania i przerwa podtrzymania | czas pracy podajnika i przerwa w podawaniu po osiągnięciu temperatury zadanej |
| Wentylator w podtrzymaniu | czas pracy, przerwa i bieg wentylatora w podtrzymaniu |
Inni producenci nazywają te same nastawy „czas pracy podajnika” i „czas przerwy podajnika” (Kołton), „przerwa podawania” i „moc wentylatora” (Pereko), a podtrzymanie bywa „nadzorem” (Stalmark). Złe czasy w podtrzymaniu mogą według instrukcji ST-580 skończyć się wzrostem temperatury, wygaszeniem kotła albo zapaleniem paliwa w zasobniku.
Część sterowników dobiera podawanie i nadmuch sama. W kotle Ogniwo Eko Plus + ustawienie palnika sprowadza się do włączenia trybu automatycznego i podania temperatury kotła. Minimalną temperaturę też określa instrukcja: Pereko KSM podaje 57°C, Kołton Ecomatix 65°C, bo niższa przyspiesza korozję kotła.
Od czego zależą nastawy
Polska Grupa Górnicza w poradniku o ustawieniach kotłów automatycznych (odczyt z 3 października 2026 r.) wymienia: moc i konstrukcję kotła, jakość węgla (wartość opałowa, popiół, spiekalność), instalację grzewczą oraz wentylację i komin. Producenci kotłów piszą podobnie: Klimosz wskazuje wartość opałową, wilgotność paliwa i ciąg kominowy, Pereko kaloryczność węgla i zapotrzebowanie budynku na ciepło. Kołton zastrzega, że jego tabela nastaw dotyczy węgla o parametrach podanych w instrukcji.
Regulację robi się po zainstalowaniu kotła i po każdej zmianie paliwa. Pierwszą producenci zostawiają serwisowi (Klimosz, Pancerpol). Jak dobrać samo paliwo, opisujemy we wpisie jaki węgiel do kotła retortowego.
Przykładowe nastawy z instrukcji
To przykłady, nie wartości do przepisania. Pokazują, jak bardzo nastawy różnią się między kotłami i mocami.
| Kocioł i moc | Czas podawania | Przerwa | Moc wentylatora |
|---|---|---|---|
| Pereko KSM 17, moc maksymalna | 5 s | 20 s | 72% |
| Pereko KSM 17, moc minimalna | 2 s | 31 s | 27% |
| Pereko KSM 22, moc maksymalna | 6 s | 29 s | 80% |
| Pereko KSM 22, moc minimalna | 6 s | 118 s | 22% |
| Kołton Ecomatix 15 kW, 100% mocy | 5 s | 12 s | osobna tabela w instrukcji |
| Kołton Ecomatix 15 kW, 30% mocy | 5 s | 48 s | osobna tabela w instrukcji |
Źródła: instrukcja kotłów Pereko KSM (wydanie z 29 maja 2023 r.) i instrukcja kotła Kołton Ecomatix (aktualizacja z 14 stycznia 2020 r.).
W tych sześciu wierszach przerwa jest od 2,4 do prawie 20 razy dłuższa niż podawanie (12 s do 5 s i 118 s do 6 s). Stałego stosunku podawania do przerwy więc nie ma. PGG przytacza trzy zestawy z literatury: 5 s podawania, 40 s przerwy i 50% nadmuchu; 10 s, 40 s i 50%; 15 s, 45 s i 30%. Podaje je po to, by pokazać, że różnice są zbyt duże, aby któryś uznać za standard.
Jak korygować nastawy
- Zacznij od wartości z instrukcji dla mocy swojego kotła i rodzaju paliwa.
- Najpierw ustaw czasy podawania i przerwy, potem ilość powietrza. Klimosz zaleca regulować moc samą długością przerwy.
- Skracasz przerwę: zwiększ wydajność wentylatora. Wydłużasz przerwę: zmniejsz wydajność wentylatora (Klimosz).
- Zmieniaj jeden parametr naraz (Pereko) i nie więcej niż o 5–10% (SAS, Pancerpol).
- Odczekaj. Według SAS skutek zmiany widać po 20–30 minutach, według Klimosza po 15–20 minutach.
- Oceń płomień i żar. Przy dobrych nastawach węgiel spala się na środku palnika, żar nie przesuwa się w stronę podajnika, a niespalony węgiel nie spada do popielnika (Pereko).
O tym, kiedy wolno otworzyć drzwiczki paleniska, decyduje instrukcja kotła. SAS każe sprawdzać płomień co najmniej raz na dobę, a Kołton i Kotłospaw zabraniają otwierania drzwiczek podczas pracy kotła.
Objawy złych nastaw
| Objaw | Przyczyna według instrukcji | Postępowanie |
|---|---|---|
| Czerwony, dymiący płomień | za mało powietrza (SAS, Kołton, Pancerpol) | zwiększyć nadmuch |
| Jasny, biały płomień | za dużo powietrza (SAS, Kołton, Pancerpol) | zmniejszyć nadmuch |
| Niedopalony węgiel w popielniku | za długie podawanie, za krótka przerwa albo za mały nadmuch (Kołton); Stalmark wymienia też zbyt silny nadmuch i złą jakość opału | zmniejszyć podawanie węgla o 5–10% lub zwiększyć nadmuch (SAS) |
| Kopiec węgla rośnie i przesypuje się | paliwo spala się wolniej, niż jest podawane (Klimosz) | wydłużyć przerwę (Pereko) albo nieznacznie zwiększyć nadmuch (Klimosz) |
| Płytki ogień, żar schodzi w dół retorty albo cofa się w stronę zasobnika | za dużo powietrza w stosunku do paliwa; grozi uszkodzeniem żeliwnych dysz (SAS) | zwiększyć ilość węgla albo zmniejszyć nadmuch (SAS, Klimosz) |
| Żużel i spieki na palniku | między innymi nadmiar powietrza (Klimosz) | zmniejszyć nadmuch; więcej we wpisie spieki w kotle na groszek |
| Dym z zasobnika | zły czas podawania, wilgotne paliwo, mniej niż 30 cm węgla w zasobniku (Pereko) | poprawić czas podawania, wysuszyć paliwo, uzupełnić zasobnik |
Duże zużycie groszku: co sprawdzić
Instrukcje wiążą nadmierne zużycie z czterema rzeczami:
- złe nastawy i niska jakość paliwa (tabela usterek Pereko),
- wilgotny węgiel: według Klimosza obniża moc kotła nawet o połowę; jak sprawdzić, czy groszek jest mokry,
- brudny wymiennik: osad w kanałach konwekcyjnych obniża sprawność i zwiększa zużycie (SAS); co ile czyścić kocioł,
- za duży ciąg kominowy (Klimosz).
PGG zaczyna listę czynników od właściwego doboru mocy kotła do budynku. Orientacyjnie policzy ją nasz kalkulator mocy kotła.
Ile to kilogramów, podają dane techniczne kotła. Przykład: SAS SOLID 14 kW zużywa 0,9 kg węgla na godzinę przy obciążeniu równym połowie mocy nominalnej. Doba ciągłej pracy z takim obciążeniem to 0,9 × 24 = 21,6 kg. Producent zastrzega, że rzeczywiste zużycie zależy między innymi od jakości paliwa, instalacji, ciągu kominowego, czystości wymiennika i ocieplenia budynku.
Nastawy a węgiel, którym palisz
Po każdej dostawie innego węgla sprawdź nastawy od nowa i porównaj jego parametry z poprzednim. Na kartach naszych groszków w kategorii węgiel groszek podajemy wartość opałową, popiół, siarkę i spiekalność, na przykład Piekło Pomarańczowy: 28–26 MJ/kg, popiół 3–5%, RI 0–10. Parametry i pochodzenie naszych produktów pochodzą z ich kart, odczyt z 3 października 2026 r.; aktualne są na kartach, a kraj pochodzenia dostawy podaje oświadczenie sprzedawcy o kraju pochodzenia węgla.
Najczęstsze pytania
Jaki czas podawania i przerwy ustawić w kotle na groszek?
Taki, jaki podaje instrukcja twojego kotła dla danej mocy. W tabelach Pereko i Kołton podawanie trwa od 1,3 do 7 s, a przerwa od 9 do 118 s, więc jednej wartości nie ma.
Jaka moc nadmuchu (dmuchawy) w kotle na groszek?
Dobierasz ją do ilości podawanego węgla. W tabeli Pereko KSM moc wentylatora wynosi od 22% do 80% zależnie od kotła i mocy. Sprawdzianem jest płomień: czerwony i dymiący oznacza za mało powietrza, biały za dużo.
Dlaczego kocioł nie dopala groszku?
Instrukcje wymieniają za krótką przerwę między podawaniami, za długie podawanie, źle dobrany nadmuch i złą jakość paliwa. Klimosz dodaje nieszczelny ruszt palnika i zatkane dysze powietrza.
Dlaczego dymi się z zasobnika?
Pereko wskazuje zły czas podawania, wilgotne paliwo i zbyt niski poziom węgla w zasobniku, a Pancerpol zatkane otwory powietrza w retorcie. Zasobnik ma być zawsze szczelnie zamknięty.
Jak oszczędnie palić groszkiem?
Wyreguluj podawanie i nadmuch według instrukcji, pal suchym węglem o parametrach wymaganych przez producenta kotła i regularnie czyść wymiennik.
