Granulacja węgla, inaczej uziarnienie, to wymiar ziaren podany w milimetrach jako zakres. Od niej zależy nazwa sortymentu. Według rozporządzenia o jakości paliw stałych węgiel groszek ma ziarno 5–40 mm, groszek standard 5–31,5 mm, orzech 25–80 mm, kostka 63–200 mm, a miał 3–31,5 mm. W instrukcjach kotłów z podajnikiem, które sprawdziliśmy, najczęściej pada groszek 5–25 mm, a w instrukcjach kotłów zasypowych orzech.
Jak czytać zakres w milimetrach
Wymiar ziarna oznacza się przez przesiewanie próbki na sitach. Rozporządzenie o metodach badania jakości paliw stałych opisuje to tak: górny wymiar oczek sita odpowiada największemu wymiarowi ziarna sortymentu, a dolny najmniejszemu. Groszek 5–25 mm to więc ziarna, które przechodzą przez sito o oczkach 25 mm i zostają na sicie 5 mm.
Przepisy dopuszczają niewielki udział ziaren spoza zakresu. Podziarno to ziarna drobniejsze od dolnej granicy, nadziarno to ziarna grubsze od górnej.
Sortymenty węgla i wymiary ziarna w przepisach
Nazwy sortymentów i ich wymiary określa rozporządzenie z 4 listopada 2024 r. w sprawie wymagań jakościowych dla paliw stałych. Dotyczy ono węgla dla gospodarstw domowych i instalacji spalania o mocy cieplnej poniżej 1 MW.
| Sortyment | Wymiar ziarna | Podziarno, najwyżej | Nadziarno, najwyżej |
|---|---|---|---|
| Węgiel kostka | 63–200 mm | 10% | 10% |
| Węgiel orzech | 25–80 mm | 10% | 10% |
| Węgiel orzech standard | 25–80 mm | 10% | 10% |
| Węgiel groszek | 5–40 mm | 10% | 5% |
| Węgiel groszek standard | 5–31,5 mm | 10% | 5% |
| Węgiel miał | 3–31,5 mm | 15% | 5% |
Sortymenty z dopiskiem „standard” są przeznaczone do kotłów klasy 3, 4 i 5 lub spełniających wymogi ekoprojektu. Mają ostrzejsze limity jakości: popiół do 7%, siarka do 0,8%, wilgoć do 11%, wartość opałowa od 25 MJ/kg. Dzisiejsze nazwy groszku wyjaśniamy we wpisie groszek a dawna nazwa z przedrostkiem „eko”.
Zakresy częściowo się pokrywają: ziarno 30 mm mieści się i w groszku (do 40 mm), i w orzechu (od 25 mm). Dlatego przy zakupie patrz na liczby, a nie tylko na nazwę.
Orzech I, orzech II, groszek II: stare nazwy
To tradycyjny, bardziej szczegółowy podział. Instytut Chemicznej Przeróbki Węgla w materiale szkoleniowym z 2018 r. podaje go tak:
| Grupa | Sortyment | Wymiar ziarna |
|---|---|---|
| Grube | Kęsy | ponad 200 mm |
| Grube | Kostka I | 120–200 mm |
| Grube | Kostka II | 60–120 mm |
| Grube | Orzech I | 40–80 mm |
| Grube | Orzech II | 25–50 mm |
| Średnie | Groszek I | 16–30 mm |
| Średnie | Groszek II | 8–20 mm |
| Średnie | Grysik | 5–10 mm |
| Miałowe | Miał | 0–6 mm |
| Inne | Pył, muł | 0–1 mm |
Cyfra rzymska oznacza wielkość ziarna: „I” jest grubsze, „II” drobniejsze. Rozporządzenie z 2024 r. dopuszczało nazwy „kęsy”, „kostka I”, „kostka II”, „orzech I”, „orzech II”, „groszek I” i „groszek II” tylko do 30 listopada 2024 r. Dziś zna wyłącznie sortymenty z poprzedniej tabeli. Jeśli sprzedawca używa starej nazwy, zapytaj o zakres w milimetrach.
Jaka granulacja do kotła z podajnikiem
Decyduje instrukcja kotła. Przykłady z instrukcji kotłów z palnikiem retortowym, które sprawdziliśmy:
| Kocioł | Paliwo według instrukcji |
|---|---|
| SAS MULTI, SAS GRO-ECO | groszek 5–25 mm |
| Kotłospaw MultiKo groszek | groszek 5–25 mm, podziarno (miał) poniżej 10% |
| Pereko KSM | groszek 5–25 mm |
| Kołton Ecomatix | groszek 5–28 mm w opisie, 5–25 mm w tabeli parametrów paliwa |
| Stalmark Eko Vegas II | groszek 5–32 mm |
| Ogniwo Eko Plus + | groszek do 35 mm |
Producenci piszą też, co grozi przy innym ziarnie. SAS zastrzega, że nie należy stosować miału ani węgla grubszego niż podany, bo takie paliwo może utrudniać pracę podajnika. Pereko (przy zbyt dużej granulacji) i Ogniwo (przy granulacji innej niż podana) ostrzegają przed zablokowaniem podajnika i poważną awarią. Producent podajników Pancerpol ogranicza ziarno groszku do 25 mm.
Sama nazwa sortymentu więc nie wystarcza. „Węgiel groszek” może mieć według przepisów ziarna do 40 mm, a „groszek standard” do 31,5 mm, czyli więcej, niż dopuszcza większość tych instrukcji. Porównaj zakres z karty produktu z instrukcją swojego kotła. Pozostałe wymagania opisujemy we wpisie jaki węgiel do kotła retortowego.
Jaka granulacja do kotła zasypowego
W trzech instrukcjach kotłów zasypowych, które sprawdziliśmy (SAS UWT, SAS NWG, Ogniwo Classic DS), paliwem podstawowym jest węgiel orzech. Instrukcje SAS UWT i Ogniwo Classic DS nie podają przy tym wymiaru w milimetrach; w przepisach orzech to ziarno 25–80 mm.
Zbyt drobny węgiel: zakaz w uchwale śląskiej
Uchwała antysmogowa województwa śląskiego zakazuje stosowania paliw, w których węgiel o uziarnieniu poniżej 3 mm stanowi więcej niż 15% masy. Zakazane są też muły i flotokoncentraty węglowe. Zakaz dotyczy kotłów, kominków i pieców na paliwa stałe i obowiązuje od 1 września 2017 r.
Ta sama granica jest w rozporządzeniu o jakości paliw: najdrobniejszy sortyment, miał, ma ziarno od 3 mm i najwyżej 15% podziarna. Mułów i flotokoncentratów nie wolno też sprzedawać do domów, o czym przypomina UOKiK. Osobno piszemy o tym, czy można palić miałem w kotle na groszek.
Gdzie sprawdzić granulację
- Świadectwo jakości. Wzór ma wiersze „Wymiar ziarna”, „Zawartość podziarna” i „Zawartość nadziarna”. Kopię świadectwa sprzedawca ma obowiązek przekazać każdemu kupującemu.
- Karta produktu albo worek. Zakres powinien być podany w milimetrach, a nie samą nazwą.
- Instrukcja kotła. To z nią porównujesz zakres z karty.
Granulacja węgla Piekło
Dane z kart produktów, odczyt z 3 października 2026 r.:
- groszek Piekło (Pomarańczowy, Żółty, Fioletowy, Zielony): 5–25 mm, w workach po 25 kg,
- Orzech Piekło: 30–80 mm.
Aktualne parametry są na kartach produktów, a parametry paliwa, które kupujesz, podaje świadectwo jakości.
Najczęstsze pytania
Jaka granulacja groszku do kotła z podajnikiem?
Taka, jaką podaje instrukcja kotła. W sprawdzonych przez nas instrukcjach najczęściej jest to 5–25 mm. Przepisy pozwalają nazwać groszkiem ziarno 5–40 mm, a groszkiem standard 5–31,5 mm.
Jaką granulację ma węgiel orzech?
Według rozporządzenia 25–80 mm. W tradycyjnym podziale orzech I to 40–80 mm, a orzech II 25–50 mm.
Węgiel orzech czy kostka?
Kostka jest grubsza: 63–200 mm wobec 25–80 mm. W instrukcjach kotłów zasypowych, które sprawdziliśmy, paliwem podstawowym jest orzech. O tym, czy kocioł przyjmie kostkę, rozstrzyga jego instrukcja.
Jak nazywa się węgiel o ziarnie do 10 mm?
W tradycyjnym podziale to grysik (5–10 mm), a jeszcze drobniejszy jest miał (0–6 mm). Dzisiejsze rozporządzenie grysiku nie wymienia.
Czy sortyment to to samo co typ węgla?
Nie. Sortyment mówi o wielkości ziarna, a typ o właściwościach samego węgla, na przykład o spiekalności. Więcej we wpisie węgiel typ 31.2.
